Manastir Gračanica

MANASTIR GRAČANICA

Manastir Gračanica je jedan od najlepših spomenika srpske srednjovekovne umetnosti. Nalazi se u istoimenom selu, 9 km jugoistočno od Prištine.

Od srednjovekovnog manastirskog kompleksa očuvana je samo crkva posvećena Blagoveštenju. Podignuta je 1321.godine, kao zadužbina kralja Milutina, u formi petokupolne građevine sa osnovom u obliku upisanog krsta i fasadama od naizmeničnih redova opeke i kamena.

Centralna kupola se oslanja na četiri stupca, nadvišujući glavni prostor, koji se na istoku nadovezuje na oltarski prostor, na zapadu na unutrašnju pripratu, a na severu i jugu na bočne brodove, koji se završavaju na dvema posebnim kapelama. Sa svoje tri apside, spolja prostrane, istočni deo hrama čini jedinstvo sa celom građevinom.

Freske u Gračanici oslikali su grčki majstori iz Soluna, čuveni Mihailo i Evtihije, koji su živopisanje završili 1321. Odlično su očuvane i pripadaju narativnom slikarstvu, karakterističnom za srpsku i vizantijsku umetnost prve polovine 14. veka. U poređenju sa freskama iz prethodnog veka, kompozicije su manje, a motivi raznovrsniji, uključujući scene iz života svetitelja i crkvenog kalendara. U Gračanici je, prvi put u starom srpskom slikarstvu, naslikana geneološka loza dinastije Nemanjića, sa 16 portreta, a na ulazu u crkvu nalaze se portreti ktitora kralja Milutina i njegove žene Simonide. NJene, na slici oštećene oči, inspirisale su pesnika Milana Rakića da napiše jednu od najlepših pesama novije srpske književnosti.

U manastiru se nalazi značajna zbirka ikona, među kojima je najstarija Hrista Milostivog iz 14. veka, jedinstvena po svojim velikim dimenzijama (269 x 139 cm).

Lepota Gračanice koja je Srpski manastir medjunarodno zaštićeno duhovno blago koje se nalazi na UNESO listi svetskih lepota
Stara istorijska slika Gračanice koja je Srpski manastir medjunarodno zaštićeno duhovno blago koje se nalazi na UNESO listi svetskih lepota

Od jula 2006. na Listu svetske kulturne baštine UNESCO-a upisani su manastiri Pećka patrijaršija i Gračanica i crkva Bogorodice LJeviške u Prizrenu, uz prethodno upisan manastir Dečani, pod zajedničkim nazivom “Srednjovekovni spomenici na Kosovu (Srbija)”. A od 2006. nalazi se i na UNESCO Listi svetske baštine u opasnosti, zbog nestabilne situacije koja vlada u AP Kosovo i Metohija, trenutno pod upravom UNMIK-a. Poseta manastiru moguća je samo uz vojnu pratnju KFOR-a.