Pravoslavna-duhovna baština Srbije na Kosovu i Metohiji

Lepote Srbije na Kosovu i Metohiji – Kosovo and Metohia the face of Europe !

MANASTIR DEČANI

KLIKOM NA FOTOGRAFIJU POGLEDAJ GALERIJU VERSKE DUHOVNE BAŠTINE – CLICK ON PHOTOGRAPHY SEE THE GALLERY OF THE RELIGIOUS SPIRITUAL HERITAGE

PEĆKA PATRIJARŠIJA

SEDIŠTE SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE PEĆKA PATRIJARŠIJA IZGLED POSLE REKONSTRUKCIJE

ADMINISTRATIVI CENTAR ZASEDANJA

PEĆKA PATRIJARŠIJA CNETAR SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE IZGLED POSLE REKONSTRUKCIJE

Manastir Pećka Patrijaršija je skup crkava smeštenih u blizini Peći, kraj reke Pećka Bistrica, na ulazu u Rugovu pećinu, u autonomnoj pokrajini Kosovo i Metohija. Zbog svoje istorije i bogatog kulturno – istorijskog nasleđa, Pećka Patrijaršija spada u red najznačajnijih spomenika u Srbiji. Od 2006. godine Pećka Patrijaršija se nalazi na UNECO – voj listi svetske kulturne baštine, u sklopu celine Srednjevekovni spomenici na Kosovu i Metohiji.

Istorija manastira

Pećka Patrijaršija, koju sačinjava jedinstveni kompleks, oduvek je bila mesto okupljanja obrazovanih ljudi i monaha naklonjenih umetnosti. Zbog toga je ona do danas ostala sedište srpske duhovnosti i mauzolej srpskih arhiepiskopa i patrijarha. Crkva Svetih Apostola izgrađena je sedinom trinaestog veka, tokom perioda arhiepiskopa Arsenija I. Tada se arhiepiskopija iz manastira Žiča prebacuje u Peć. Ovo je najstarija crkva Pećke Patrijaršije, podignuta na osnovu planova Save Nemanjića. Građena je u mešavini raškog i srpsko – vizantijskog stila, a oslikana je 1250. godine. Fasada crkve Svetih Apostola bila je omalterisana i imala je tamno crvenu boju, kao što je slučaj i sa manastirom Žiča. Prema severu se nalazi crkva Svetog Dimitrija, koju je gradio arhiepiskop Nikodim 1320. godine. Arhiepiskop Danilo II je podigao crkvu Svetih Arhangela, posvećenu Bogorodici Odigitriji, kao i malu crkvu Svetog Nikole, smeštenu u južnom delu kompleksa. Pećka priprata izgrađena je u vreme arhiepiskopa Danila II. Crkva Svetog Dimitrija oslikana je 1345., tokom perioda arhiepiskopa Joanikija. Manastir Pećka Patrijaršija je u nekoliko navrata oštećivan i obnavljan, kako u periodu rane turske okupacije, tako i tokom tursko – austrijskih ratova. Tokom Bečkog rata, patrijarh Arsenije III Čarnojević napustio je ovaj manastir, i sa narodom krenuo u pravcu Beograda. Velika seoba Srba ostavila je Srpsku Patrijaršiju pustu. Ovakvo stanje iskoristili su Turci, koji su pohrlili da je oskrnave. Međutim, tada na čelo Srpske crkve staje veoma sposobni Kalinik, koga do kraja svog života nije priznao Arsenije III. Ipak, iako do danas osporavan, Kalinik je sredio prilike u Patrijaršiji, i zaštitio je od daljih napada Turaka. Još jedan patrijarh bio je primoran da napušta Pećku Patrijaršiju. Bio je to Arsenije IV Jovanović, koji je sa manjom grupom ljudi otišao 1739. godine, kada se srušio njegov san o postojanju srpske države unutar Habzburške monarhije. Manastir je razaranja doživeo i tokom napada Aslan Paše 1830. godine. Ujedinjenje dve Srpske crkve, one koja je bila u Austro – Ugarskoj, i one koja se nalazila pod vlašću Turaka, izvršeno je 1920. godine, kada je mitropolit Dimitrije svečano ustoličen u manastiru Pećka Patrijaršija. Od tada se ustoličenje srpskih patrijarha ponovo vrši u ovom manastiru. Manastirski kompleks opasan je zidom sa pet kupola i jednom dodatno utvrđenom donžon kulom. Pećka Patrijaršija je 1981. godine bila na meti albankih terorista, nakon čega se pristupilo njenoj restauraciji. Tokom bombardovanja Srbije 1999. godine, manastir je uspeo da izdrži udar koji je uzdrmao njegove temelje. Danas u manastiru Pećka Patrijaršija borave 24 monahinje.

Arhitektura i umetnost manastira Pećka Patrijaršija

Crkva Svetih Apostola

Crkva Svetih Apostola građena je u vreme arhiepiskopa Arsenija I u trinaestom veku. Ovo je najstarija crkva u manastirskom kompleksu, oslikana je 1250. godine, i imala je tamno crvenu boju, poput one koju ima manastir Žiča. U to vreme ovde je iz Žiče premešteno sedište Srpske crkve. Crkva je građena po planovima Save Nemanjića, u raškom i srpsko – vizantijskom stilu. Freske u ovoj crkvi potiču iz različitih perioda. Na njima preovlađuju tamne boje, i spadaju u red remek dela srpskog srednjevekovnog slikarstva. U oltarskoj apsidi nalazi se predstava Hrista na prestolu, kome Jovan Preteča i Bogorodica upućuju molitve u ime čovečanstva. Ispod se nalazi Poklonjenje Jagnjetu, ali nažalost, ova freska je uništena. Severni i južni delovi centralnog dela oslikani su predstavom Pričešće apostola. U najvišoj zoni se nalazi scena Hristovog voznesenja, sa Hristom na vrhu, dok se na vertikalnom kružnom zidu nalaze Bogorodica, dva anđela i dvanaest apostola. Ista predstava se nalazi i u manastiru Žiča. Ispod kupole su Silazak svetog duha, Odricanje Svetog Petra od Hrista, Tajna večera i Uskrsnuće Lazarevo. Ispod kupole se nalaze najstarije i najznačajnije freske u crkvi Svetih Aposlota. To su scene iz Hristovog života, a potiču iz trinaestog veka. U protezisu su u Povorci oslikani ugledni crkveni oci, među kojima su Sveti Sava i Arsenije I. Na južnoj i zapadnoj strani nalaze se portreti Stefana Prvovenčanog i Uroša I kao monaha, originalno kao deo povorke članova dinastije Nemanjić. Sveti ratnici su najistaknutije figura u prvoj zoni crkve. U zapadnom delu se, iznad sarkofaga, nalazi scena Smrti patrijarha Joanikija. Ono što predstavlja kultno mesto u crkvi Svetih Apostola je grobno mesto arhiepiskopa Save II. Prva obnova fresaka dogodila se u sedamnaestom veku, tokom perioda patrijarha Pajsija. Novi ikonostas postavljen je 1722. godine. Restauracija je vršena 1933. godine, kada su određene freske uklonjene.

Crkva Svetog Dimitrija

Crkva Svetog Dimitrija građena je u periodu od 1317. do 1324. godine, u vreme arhiepiskopa Nikodima. Crkva ima formu skraćenog upisanog krsta, sa prostranom kupolom. Građena je unakrsno pstavljanim opekama i ciglama. Freskopis je urađen tokom arhiepiskopa Joanikija. Freske u crkvi Svetog Dimitrija obuhvataju veoma dragocene portrete Svetog Save, cara Stefana Dušana, cara Uroša, patrijarha Joanikija, kao i predstave dva Srpska sabora. Ništa manje značajna su Stradanja i čuda Svetog Dimitrija Solunskog. U centralnom brodu i oltaru su prikazani Veliki Praznici, Voznesenje Bogorodice, Pentakost, Polaganja Hrista u grob, Mirosnice na Hristovom grobu. U prvoj zoni je u sedamnaestom veku oslikana scena Poklonjenje Jagnjetu, a izned nje su Pričešće apostola i Bogorodica sa sva anđela iz četrnaestog veka. Na bočnim zidovima su scene iz života Bogorodice, Rođenje Bogorodice ( 14. vek ), i Vavedenje Bogorodice ( 17. vek ). U kupoli je predstava Vaznesenja Gospodnjeg, a u pandativima su oslikana Četiri Evanđelista. Posebnu vrednost u crkvi Svetih Apostola imaju sarkofazi sa moštima patrijarha Jevremijai Save IV.

Crkva Svete Bogorodice Odigitrije ( Putevoditeljice )

Crkva Svete Bogorodice Odigitrije izgrađena je u četrnaestom veku, u vreme arheipiskopa Danila II. Crkva ima oblik razvijenog upisanog krsta sa osmougaonom kupolom, poduprtom sa četiri slobodno noseća stuba. Crkva je podeljena u tri uzdužna prostora. Na južnoj i istpčnoj fasadi ističu se prozori sa gotskim elementima. Unutrašnjost je oslikana 1330. godine. Najpoznatija freska nalazi se na južnom delu priprate, na kojoj je prikazana Bogorodica Mlekopitateljica, koja sedi na prestolu i držeći ga u naručju, doji malog Hrista. Sa leve i desne strane nalaze se anđeli, a na desnoj strani su predstavljene tri devojke, koje šireći ruke pozdravljaju Bogorodicu.

Crkva Svetog Nikole

Crkva Svetog Nikole je takođe izgrađena tokom arhiepiskopa Danila II. Ovo je jednobrodna crkva sa trojnim svodom, građena od cigala i opeke. Do danas nisu očuvane originalne freske u ovoj crkvi. Kasnije je crkva oslikana u vreme patrijarha Makarija, tačnije 1673. Na južnom zidu nalazi se predstava Sveti Nikola vodi patrijarha Makarija Isusu Hristu. Na severnom zidu su portreti srpskih svetaca Simeona i Svetog Save, kao i arhiepiskopa Arsenija I i Danila I.

MANASTIR GRAČANICA

Pet srpskih manastira i tri crkve nalaze se na listi svetske baštine UNESCO (Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu).

Od nekoliko stotina manastira i crkava u Srbiji, pet manastira i tri crkve iz Srednjeg veka nalaze se na listi svetske baštine UNESCO.

Od manastira pod zaštitom su: Đurđevi stupovi, Sopoćani, Studenica, Visoki Dečani i Gračanica, kao i crkve Pećka patrijaršija, Bogorodica Ljeviška i crkva svetih apostola Petra i Pavla kod Novog Pazara.

Spomenički kompleks Stari Ras, koji uključuje i manastire Sopoćani i Đurđevi stupovi, kao i crkvu svetih apostola Petra i Pavla kod Novog Pazara, najstariji aktivan hram u Srbiji, nalazi se na listi UNESCO od 1979. godine.

Sedam godina kasnije na listu je stavljen manastir Studenica, a od 2004. na njoj se nalazi i manastir Visoki Dečani. Dve godine potom, na listu UNESCO uvršćeni su manastiri Gračanica, Pećka patrijaršija i crkva Bogorodica Ljeviška iz Prizrena.

HRAM SV. VASILIJA OSTROŠKOG TVRDOŠKOG U LEPOSAVIĆU

Hram Sv. Vaslikije Ostroski Tvrdoski Leposavic
Hram Sv. Vasilije Ostroški Tvrdoški Leposavić
Hram Sv. Vaslikije Ostroski Tvrdoski Leposavic
Hram Sv. Vasilije Ostroški Tvrdoški Leposavić
Bista Patrijarha Pavla krasi dvorište hrama Sv. Vaslikija Ostroškog Tvrdoškog u Leposaviću
Bista Patrijarha Pavla krasi dvorište hrama Sv. Vaslikija Ostroškog Tvrdoškog u Leposaviću

MANASTIR USEKOVANJA GLAVE SV. JOVANA KRSTITELJA U SOČANICI

“Uspomena pravednika slavi se pohvalama, a tebi je, Pretečo, dovoljno svedočanstvo Gospodnje da si se zaista pokazao časniji i od proroka, jer si se udostojio da u reci krstiš Onoga Koga si propovedao. Zato, postrdavši za istinu, radujući se, objavio si radosnu vest onima koji su u adu, o Bogu Koji se javio u telu i uzeo greh sveta i Koji nam daruje veliku milost.”

Manastir Sočanica se nalazi na severnom delu Kosova, na obroncima planine Kopaonik, nedaleko od puta Raška–Kosovska Mitrovica. Tačnije, manastir je udaljen 3,5 kilometra od mesta Sočanica, na povoljnom geografskom položaju i u lepom prirodnom okruženju. Nisu nam poznati značajniji pisani podaci o manastiru, osim usmenog predanja i jednog manjeg Letopisa koji je vodio sveštenik Mladen Radenković u periodu od 1943. do 1969. godine.

Novootkriveni kameni grobni spomenici ugrađeni u sadašnju crkvu mogu takođe poslužiti kao izvor o istorijatu manastira. Naime, na tim spomen-pločama napisano je da je pop Stefan iz mesta Uzriče sahranjen kraj manastira 1643. godine, što nedvosmisleno ukazuje da je na sadašnjem mestu nekada bio manastir. U povelji svetog Kralja Milutina iz 1314. godine o osnivanju manastira Banjska, manastir Sočanica se pominje i kao Selčanica. Zidanje sadašnjeg hrama trebalo bi dovesti u vezu sa zidanjem crkve u Zemanici, koju su gradili majstori Goge (Cincari). Oni su, naime, nakon zidanja zemaničke crkve 1861. godine, posvećene Svetom Nikoli, došli naredne godine u Sočanicu da zidaju sadašnju crkvu.

Sadašnja crkva posvećena Usekovanju glave Svetog Jovana Krstitelja sagrađena je 1862. godine na temeljima porušene crkve, posvećene Vavedenju Presvete Bogorodice. Za Vavedenjsku crkvu se ne zna u kom periodu je podignuta ni kada su je Turci porušili. Ono što je očigledno jeste da se verni narod u velikom broju u Sočanici i danas okuplja na praznik Vavedenja i donosi slavske kolače, što potvrđuje neprekinutu tradiciju vezanu za prethodnu crkvu.

Glavni ktitor i organizator podizanja sadašnjeg hrama bio je Ćirko Terzić iz sela Brzance. Ćirko je išao u Istambul da od sultana traži dozvolu za izgradnju crkve. U Letopisu sočanske crkve stoji da je sadašnji hram sazidan nešto viši nego što su to turske vlasti u ono vreme odobrile, zbog čega su članovi crkvenog odbora dobili po godinu dana zatvora. Ćirka su, kao glavnog organizatora podizanja hrama ovih dimenzija, Turci jednom prilikom sačekali u klisuri seljanačke reke i iz zasede ubili. Sahranjen je pored hrama sa severne strane, tako da licem gleda u hram, kako je i zaveštao još za života.

Znamenitost manastira Sočanice je oltarski prostor koji se nalazi u steni, po čemu se ova crkva može ubrojati u pećinske crkve. Pored toga, u oltaru postoji otvor u podu, kroz koji se može ući u podzemnu prostoriju tipa skrivnice ili katakombe. Uoči manastirske slave 2007. godine, tokom spoljašnjih radova na zaštiti oltara od kišnice, u iskopanom kanalu dubine preko tri metra otkriven je spoljni ulaz u već spomenutu pećinu-katakombu. Pretpostavku o manastiru kao ranohrišćanskoj svetinji iznela je Svetlana Radić, arheolog iz prištinskog Zavoda za zaštitu spomenika. Dalja istraživanja će potvrditi ispravnost ove značajne i osnovane pretpostavke. Vrlo stari zid koji se nalazi pred ulazom u katakombu pripadao je Vavedenjskoj crkvi i po materijalu i načinu gradnje starost mu je procenjena na 14. vek. To je do sada prvi materijalni trag o ranoj istoriji ovog mesta, ali što se tiče same katakombe tu pretpostavka ide još dalje u prošlost.

U samome mestu Sočanica postoji poznato arheološko nalazište starog rimskog grada Municipijuma od 2. do 4. veka, sa mnogobožačkim hramom. Upravo taj period, tačnije period do Milanskog edikta 313. godine poznat je kao katakombni period Crkve. Vrlo je verovatno da su od rimske vlasti progonjeni hrišćani iz Municipijuma bežali u ova brda i da su ovde našli pogodno i skrovito mesto za svoju bogomolju. Kasnije je na tom mestu podignuta crkva Presvetoj Bogorodici, a u 19. veku sadašnja crkva Svetom Jovanu Preteči.

Znamenitost manastira Sočanice je i veliki bor ispred crkve koji krasi manastirsku portu, a među meštanima se govori da su ga zasadila dva brata hajduka – Jakov i Barlov. Za njih se priča da su negde kod Niša sa još oko 300 hajduka upali u tursku zasedu iz koje su se samo njih dvojica izvukli. Došavši do Sočanice, zasadili su bor čija se starost procenjuje na preko 300 godina. Za vreme srpsko-turskog rata 1876.–1878. godine, turski vojnici su dubili ovaj bor i koristili njegov luč za potpalu, a udubljenje je i danas ostalo vidljivo.

Šezdesetih godina dvadesetog veka, dolaskom protonamesnika Mladena Radenkovića za nadležnog sveštenika sočaničke parohije, okolina manastira je pošumljena sa oko 100.000 bagremovih i borovih sadnica. Sada je tu izrasla velika šuma koju naročito krase borova stabla. Isti sveštenik je zaslužan i za podizanje česme ispod manastira sa južne strane, nazvane Bogdanovac. Vodu sa ove česme, sagrađene 1961. godine, narod smatra lekovitom.

Sve do juna meseca 2002. godine crkva Usekovanja je bila parohijska i u njoj je služio sveštenik Rastko Vlaisavljević. Potom je za nastojatelja manastira postavljen protosinđel Jovan Jelenkov iz manastira Sopoćani. Od tada ova svetinja ponovo zaživljava kao manastir. Na temeljima stare kuće od ćeramide, koju je prethodnih 30 godina koristio sveštenik, početa je gradnja novog konaka kao i obnova celokupnog manastirskog zdanja, koja je još u toku.

Zahvaljujući pomoći Vlade Republike Srbije izgrađen je prilazni asfaltni put do manastira, sa proširenim parkingom, kao i nov sistem vodosnabdevanja i kanalizacije i unapređena je mreža električnog napajanja. Pri izgradnji pčelarske kućice i obavljanju određenih zemljišnih radova pomogli su svojim radom i mehanizacijom francuski pripadnici KFOR-a. Veliku pomoć u obnovi svetinje pružili su i članovi Radne jedinice za elementarne nepogode iz Sočanice. Svima im se zahvaljujemo. Na vrhu stene Sokoljače iznad manastira, na Krstovdan 2005. godine podignut je krst.

Obnovljenom manastiru je, pored monaškog konaka, podignuta i nova drvena zvonara sa zvonom teškim 300 kilograma, poklonom kraljevske porodice Karađorđević iz 1923. godine, zatim crkvena prodavnica, plato za bogosluženje na otvorenom, formiran je pčelinjak i sagrađena je kućica za pčelarsku opremu.

Cvakodnevno u manastir pristižu vernici, ne samo iz Sočanice, Leposavića ili sa severa Kosova, već i sa cele teritorije Kosova i Metohije i cele Srbije. Redovna dnevna bogosluženja u manastiru počinju u 6.00 sati Jutrenjem, a završavaju se u 18.00 sati Večernjom i Povečerjem. Najsvečanija bogosluženja u godini su na dan manastirske slave Usekovanje Sv. Jovana Krstitelja, kao i na praznike Ivanjdan, Sv. Jovan Bogoslov i Vavedenje Presvete Bogorodice, kada se u manastiru okupi više stotina poklonika. Pored svakodnevnog bogosluženja i uobičajenih aktivnosti monaške zajednice, bratstvo manastira će se i dalje truditi na celokupnoj obnovi i uređenju ove drevne svetinje, kako bi ona živela svojim punim pravoslavnim manastirskim životom.

Detaljnije o manastiru Sv. Jovana – Sočanica pogledajete na sajtu: https://manastirsocanica.com/

HRAM PREOBRAŽENJA GOSPODNJEG U PRILUŽJU

Crkava u Prilužju
Crkava u Prilužju
Crkava u Prilužju - Ikonopis
Crkava u Prilužju – Ikonopis
Crkava u Prilužju - Ikonopis
Crkava u Prilužju – Ikonopis